Waterketen 2050 begint vandaag

Waarom systeemdenken geen luxe meer is

De Nederlandse waterketen staat aan de vooravond van grote veranderingen. Dat is geen nieuws. Wel nieuw is de gezamenlijke visie waarin Rijk, waterschappen, drinkwaterbedrijven en gemeenten expliciet uitspreken dat de opgaven van de komende decennia niet meer los van elkaar zijn op te lossen. Waterkwaliteit, klimaatadaptatie, circulariteit en ruimtegebruik grijpen steeds sterker in elkaar.

Die gezamenlijke visie richting 2050 markeert een kantelpunt. Niet omdat er ineens andere problemen zijn, maar omdat de manier van kijken verandert. De waterketen wordt niet langer gezien als een verzameling afzonderlijke taken, maar als één samenhangend systeem.

Van optimaliseren naar verbinden

Jarenlang is de waterketen efficiënter geworden door specialisatie. Elke schakel werd beter, slimmer en professioneler. Dat heeft veel opgeleverd. Tegelijkertijd ontstaan er nu vraagstukken die juist tussen de schakels in zitten.

Denk aan nieuwe stoffen in het afvalwater, aan droogte en verzilting, of aan de druk op de openbare ruimte. Dit zijn geen zuiver technische problemen. Ze raken beleid, beheer, vergunningen en maatschappelijke keuzes tegelijk. Optimaliseren binnen de eigen kolom is dan niet genoeg.

Systeemdenken is ongemakkelijk

Systeemdenken klinkt aantrekkelijk, maar is in de praktijk ongemakkelijk. Het vraagt dat organisaties soms bewust afzien van hun eigen optimum, omdat het systeem als geheel daar beter van wordt. Het vraagt ook dat verantwoordelijkheden niet altijd scherp zijn afgebakend, terwijl juist duidelijkheid jarenlang het doel was.

De gezamenlijke visie erkent dat spanningsveld. Ze benoemt samenwerking niet als ideaal, maar als noodzaak. Niet alles hoeft centraal, maar niets kan nog volledig los worden gezien.

De echte uitdaging

De uitdaging zit niet in het formuleren van ambities, maar in de vertaling naar dagelijkse praktijk. Hoe neem je systeemafwegingen mee in investeringsbeslissingen. Hoe organiseer je samenwerking zonder nieuwe bestuurlijke lagen te creëren. En hoe zorg je dat uitvoerende professionals ruimte krijgen om ketenbreed te handelen.

De visie richting 2050 is daarmee geen eindpunt, maar een uitnodiging. De komende jaren zullen laten zien of de waterketen deze omslag ook echt durft te maken.